Studiegroep Actuele filosofie

In de Studiegroep Actuele filosofie lezen en bespreken we gezamenlijk actuele filosofieboeken. Het liefst van Nederlandse denkers.

Filosofische voorkennis is niet nodig!

Doel

Het doel van het lezen van filosofieboeken is vooral om te begrijpen wat de schrijver (m/v/x) precies bedoelt:

• Wat beoogt de schrijver?
• Hoe bouwt de schrijver zijn betoog op?
• Wat betekent de tekst / de filosofie?

Pas in tweede instantie lezen we kritisch:

• Zijn we het met de schrijver eens? Waarom wel/niet?
  

Wat lazen we in voorgaande jaren?
Bekijk de boeken van afgelopen jaren.

Programma 2025-2026

* Jaar = het jaar van verschijnen. Staan er twee jaartallen, dan is het eerste het jaar dat het boek voor het eerst verscheen, en het tweede het jaar dat de Nederlandse vertaling ervan verscheen.
Een toelichting op deze selectie staat onder de Praktische informatie.

Praktische informatie

Je tekent in per boek.
N.B. Bij overtekening wordt voorrang verleend aan deelnemers die voor meerdere boeken tegelijk intekenen.

Per boek komen we in principe één keer bij elkaar.

Bijeenkomsten zijn op maandagmiddag. Omdat we in tegenstelling tot andere jaren een boek in een keer bespreken, starten we al om 13.30 u en kunnen we doorgaan tot ± 16.30 u.

Voor de data en het te bespreken boek, zie de tabel hierboven. Mocht voor het bespreken van een boek een extra bijeenkomst nodig zijn, dan plannen we die in de tijd vóór het volgende boek. Voor die tweede bijeenkomst worden geen extra kosten berekend.

De kosten bedragen € 15,00 per boek. Dat is inclusief btw, koffie, thee.

Lokatie is de filosofische praktijk van Denkkracht.nl in Ellecom.

Een studiegroep gaat door bij minimaal 4 deelnemers. Het maximum is 8.

Toelichting op de selectie voor het seizoen 25-26

Actuele filosofie houdt zich logischerwijs bezig met actuele stand van zaken in de wereld. Er heersen op dit moment meerdere crises waarover kan - of misschien wel móet - worden nagedacht. Hoe moeten we ons ertoe verhouden? Ook dit seizoen van de Studiegroep Actuele Filosofie is dat een leidraad voor de selectie van boeken geweest.

Met Timmer en Prange onderzoeken we wat de crises inhouden. Hoe dan ook, ik denk dat we niet zonder hoop kunnen (Blom). Een andere, betere levenshouding helpt misschien ook (Metzinger, Beeckman, Han, Van den Bossche).

Daarnaast gaan we tussendoor meer fundamentele filosofische vraagstukken bespreken; respectievelijk met Nagel het probleem van de verhouding tussen lichaam en geest. Met Shklar onderzoeken we een originele manier om naar rechtvaardigheid te kijken.

Hieronder is bij ieder boek een korte introductie geschreven. En je kunt in de meeste gevallen het inkijkexemplaar downloaden en lezen. Van twee boeken (Nagel, Shklar) waren die niet beschikbaar.

Dick Timmer, Sommige mensen zijn te rijk.

We beginnen met een filosoof die verder heeft nagedacht over ongelijkheid, en zelfs een oplossing suggereert. (Min of meer een vervolg op de bijeenkomst over Piketty-Sandel in mei dit jaar.) De jonge filosoof Timmer is gepromoveerd bij Ingrid Robeyn, die het idee van het limitarisme in de wereld heeft gebracht. Een vlot leesbaar boek, waarin Timmer ook toegang biedt to degene die het niet met hem eens zijn.
Lees het inkijkexemplaar

Martine Prange, De waarheidscrisis

De vraag beantwoorden wat waar is of niet waar lijkt steeds moeilijker te worden. De postmoderne filosofen hebben medio de vorige eeuw flink bijgedragen aan het ontzenuwen van wat wij normaal gesproken waar achtten. En met de overvloed van informatie die we onder andere via sociale media over ons heen krijgen gestort wordt het steeds lastiger het ware eruit te pikken. Sterker nog, met pertinente leugens kun je de machtigste man ter wereld worden.
Hoe actueel kan een boek zijn?
Lees het inkijkexemplaar

Tomas Nagel, Hoe is het om een vleermuis te zijn?

Het artikel 'What is it like to be a bat?' verscheen in 1974. Thomas Nagel stelde in dat artikel fundamentele vragen over de aard van het bewustzijn. Bijvoorbeeld, is het bewustzijn, de geest, een deel van het lichaam of gaat het over twee verschillende dimensies (zoals met name Descartes veronderstelde)? Als het om twee dimensies gaat, wordt de onsterfelijke ziel een mogelijkheid. Mensen zoals Dick Swaab gaan ervan uit dat het bewustzijn te reduceren valt tot biochemische processen, dus een deel is van het lichaam. Nagel stelt in 1974 dat dát nu juist níet mogelijk is.
Het is 50 jaar geleden dat het artikel verscheen. In de uitgave die wij bespreken, is het oorspronkelijke verhaal aangevuld met een nieuw essay van Nagel die onderzoekt wat er in die tijd (wellicht) is veranderd.
Lees de recensie van Filosofie magazine

Judith N. Shklar, Over onrecht

Shklar benadert rechtvaardigheid vanuit een totaal andere hoek dan de meeste andere filosofen. Die denken vooral na hoe we idealiter rechtvaardig kunnen handelen. En gaan ervan uit dat rechtvaardigheid mogelijk is, misschien zelfs de basis is van samenleven. Shklar vertrekt vanuit het idee dat er overal onrecht is. Hoe kun je het nog over rechtvaardigheid hebben, als er concreet sprake is van onrecht?
Lees de boekbeschrijving

Philipp Blom, Hoop

Het leek me goed om het nieuwe jaar te beginnen met een filosofisch onderzoek naar hoop. Philipp Blom stelt dat hoop ons zou moeten aanzetten tot een zinvol leven. Ofwel een verstandige houding ten opzichte van de wereld. Dat is volgens hem niet alleen nodig, maar ook mogelijk!
Lees het inkijkexemplaar

Thomas Metzinger, Bewustzijnscultuur

Sinds Swaab's 'Wij zijn ons brein' roepen veel mensen nogal gemakkelijk dat de vrije wil niet bestaat. Hoe we dan tot besluiten komen, blijft vervolgens een open vraag. Thomas Metzinger heeft een jaar of vijftien geleden ergens gesteld dat het probleem losstaat van of we ons brein zijn of niet: wij mensen ervaren nu eenmaal dat we een vrije wil hebben. De vraag of de vrije wil bestaat is daarmee in zekere zin overbodig.
Wat dan nog steeds onbeantwoord blijft, is de vraag wat goed handelen betekent. In dit boek stelt Metzinger een nieuwe ethiek voor.
Lees het inkijkexemplaar

Beeckman, Machiavelli's lef

Machiavelli staat bekend als de filosoof van de macht. Meestal in de zin van hoe je macht kunt verwerven. Beeckman heeft ontdekt dat Machiavelli juist ook degene is die ons kan vertellen wat werkelijke vrijheid inhoudt. Wanneer leef je echt in vrijheid? Volgens de achterflap: Machiavelli's "denken getuigt van een aanstekelijk lef om ideeën te lanceren en om te handelen."
Klink inspirerend!
Lees het inkijkexemplaar

Byung-Chul Han, Vita contemplativa

Han is een van de meest populaire filosofen van het moment. De Duitse filosoof met een Koreaanse achtergrond werkt in Vita contemplativa zijn these verder uit dat we allemaal te druk zijn met handelen, een actief leven (= Vita activa - een begrip o.a. van Hannah Arendt). We zouden ons beter kunnen bezighouden met nadenken en de tijd nemen voor lummelen. En dat met de vakantie voor de deur.
Lees het inkijkexemplaar

Van den Bossche, Wereldburgers

Mensen verschillen in opvattingen, wereldbeelden en ethiek, maar komen overeen in hun lichamelijke kwetsbaarheid. In dit boek onderzoekt Van den Bossche aan de hand van westerse en niet-westerse denkers wat het betekent om heden ten dage een wereldburger te zijn. "De verbeelding staat daarbij centraal: ons vermogen om nieuwe manieren van samenleven te denken..."

Lees het inkijkexemplaar

---

Historie

In het voorjaar van 2025 hebben we het boek "En nu? De mens als bedreigde diersoort" van Jan Bransen gelezen (ISVW, 2024).

Op 22 april 2025 was er een studiemiddag over het boek "Gelijkheid" van Thomas Piketty en Michael Sandel (ten have, 2025 (oorspr. 2025))

Hiervóór lazen en bespraken we:
Voorjaar 2024: Lisa Doeland - Apocalypsofie, over recycling, groene groei en andere gevaarlijke fantasieën (ten have, 2023)

Najaar 2024 - 1: Tim Fransen - In onze tijd, leven in het calamiteitperk (Alfabet, 2024)


Najaar 2024 - 2: Wytske Versteeg - Waar, over de kunst van het (niet) weten (Querido, 2024)